पाहुनाका लागि छोटो मार्गदर्शन
संस्कृति र चलन
काठमाडौंमा चाडपर्वको महिनामा के गर्ने, के भन्ने र के खाने।
ध्यान दिनुपर्ने छ कुरा
- ०१
दाहिने हातले लिनुहोस्
टीकाको दक्षिणा, खाना र उपहार दाहिने हातले लिनुहोस्, वा सम्मानपूर्वक दिइएको कुरा दुवै हातले। देब्रे हात पखाल्नका लागि हो।
- ०२
जुठोको ख्याल गर्नुहोस्
आफ्नो थालबाट अरूलाई नदिनुहोस् र साझा बोतलमा मुख लगाएर नपिउनुहोस्। बोतलको मुख नछोई पानी मुखमा खन्याउनुहोस्।
- ०३
ढोकामा जुत्ता खोल्नुहोस्
मन्दिर, देवस्थल र धेरैजसो घरमा पस्नुअघि जुत्ता खोल्नुहोस्। ढोकामा स्थानीयले के गर्छन्, हेर्नुहोस्।
- ०४
घडीको दिशामा हिँड्नुहोस्
स्तूप, मन्दिर र माने दाहिनेतिर पारेर परिक्रमा गर्नुहोस्।
- ०५
फोटो खिच्नुअघि सोध्नुहोस्
परिवारको पूजा निजी हुन्छ। बलि र दाहसंस्कारमा सम्मानजनक दूरी राख्नुहोस्।
- ०६
बन्दको तयारी गर्नुहोस्
टीकाको दिनतिर धेरै पसल, कार्यालय र रेस्टुरेन्ट बन्द हुन्छन् र लामो दूरीका बस भरिन्छन्। तिहारमा सजिलो हुन्छ, धेरैजसो ठाउँ खुला रहन्छन्।
केही नेपाली शब्द
पाहुनाले नेपाली बोल्न खोज्दा मानिसहरू खुसी हुन्छन्। ब्राउजरले समर्थन गरे वाक्य सुन्न थिच्नुहोस्।
| अर्थ | उच्चारण | नेपाली | कहिले |
|---|---|---|---|
| भेट्दा / बिदा हुँदा | नमस्ते | दुवै हत्केला जोडेर। दिनभर जुनसुकै बेला। | |
| आभार | धन्यवाद | औपचारिक। प्रायः मुस्कानले पनि त्यही काम गर्छ। | |
| मूल्य सोध्दा | कति हो? | हरेक मोलमोलाइको सुरुआत। | |
| खानाको तारिफ | मीठो छ | पाहुना बोलाउनेका लागि सबैभन्दा राम्रो प्रशंसा। | |
| अघाएपछि | पुग्यो | थालमा फेरि थपिनुअघि भन्नुहोस्। | |
| सहमति | हुन्छ | लगभग जुनसुकै अवस्थामा सहमति। | |
| पिउने पानी | पानी | बोतलको वा फिल्टर गरेको पानी पिउनुहोस्। | |
| दशैंको शुभकामना | दशैंको शुभकामना | अक्टोबर १७ देखि २५ सम्मको अभिवादन। | |
| तिहारको शुभकामना | तिहारको शुभकामना | नोभेम्बर ६ देखि ११ सम्मको अभिवादन। |
थालमा के छ
- दाल भात
दाल, भात, तरकारी र अचार। दिनको दुई छाक, थप्न पाइने।
- म:म
गोलभेडा र तिलको अचारसँग खाइने बाफमा पकाइएको परिकार। राष्ट्रिय खाजा।
- सेल रोटी
तिहारका लागि तारिने चामलको पिठोको कुरकुरे, गुलियो रोटी।
- खसीको मासु
खसीको मासु, दशैंको परिकार।
- छोयला
मसलेदार पोलेको भैंसीको मासु, नेवारहरूको मनपर्ने परिकार।
- जुजु धौ
माटोको कचौरामा जमाइएको भक्तपुरको गुलियो “दहीको राजा”।
- चिया
मसला हालेको गुलियो दूध चिया। दिइँदा एक कप लिनुहोस्।
- ठेकुवा
छठको प्रसादका लागि बनाइने गुलियो तारेको परिकार।
नेपालमा अहिले २०८३ साल
नेपालको आधिकारिक पात्रो विक्रम संवत् हो, जुन पश्चिमी पात्रोभन्दा ५६ देखि ५७ वर्ष अगाडि छ। नयाँ वर्ष अप्रिलको मध्यमा सुरु हुन्छ र महिनामा २९ देखि ३२ दिन हुन्छन्। चाडपर्व चन्द्रमाअनुसार चल्छन्, त्यसैले तिनका मिति हरेक वर्ष सर्छन्। यो यात्रा २०८३ असोज ३१ देखि कात्तिक २९ सम्म हो।
- बैशाखअप्रिल – मे
- जेठमे – जुन
- असारजुन – जुलाई
- साउनजुलाई – अगस्ट
- भदौअगस्ट – सेप्टेम्बर
- असोजसेप्टेम्बर – अक्टोबर
- कात्तिकअक्टोबर – नोभेम्बर
- मंसिरनोभेम्बर – डिसेम्बर
- पुसडिसेम्बर – जनवरी
- माघजनवरी – फेब्रुअरी
- फागुनफेब्रुअरी – मार्च
- चैतमार्च – अप्रिल
सुनिने शब्दहरू
- टीका Tika
- निधारमा लगाइने चिनो। दशैंमा यो रातो हुन्छ: चामल, दही र अबिर मिसाएर।
- जमरा Jamara
- घटस्थापनादेखि अँध्यारोमा उमारिएको पहेंलो जौको टुसा, जुन टीकासँगै दिइन्छ।
- दक्षिणा Dakshina
- टीकासँगै ठूलाबडाले दिने पैसाको उपहार।
- साइत Saait
- कुनै विधिका लागि शुभ समय, जुन ज्योतिषीहरूले हरेक वर्ष तोक्छन्।
- चङ्गा Changa
- चङ्गा। अरूको धागो काट्दा “चङ्गा चेट!” भनेर कराइन्छ।
- लिङ्गे पिङ Linge ping
- दशैंका लागि गाउँ र सहरका टोलमा बनाइने अग्लो बाँसको पिङ।
- दियो Diyo
- माटोको सानो बत्ती। तिहार दियोको पर्व हो।
- सयपत्री Sayapatri
- सयपत्री फूल, जसको अर्थ “सय पत्ती” हो। तिहारका सबै माला यसैबाट बन्छन्।
- मखमली Makhamali
- नओइलाउने बैजनी फूल। भाइटीकामा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई यसको माला लगाइदिन्छन्।
- सेल रोटी Sel roti
- चामलको पिठोबाट तारिने गुलियो गोलो रोटी, तिहारमा हरेक भान्सामा बनाइन्छ।
- देउसी / भैलो Deusi / Bhailo
- तिहारमा घरघर गएर गीत गाउने र पैसा र खानाको सट्टा घरलाई आशीर्वाद दिने टोली।
- जुठो Jutho
- कसैको मुखमा छोएको खाना वा पेय, जसलाई अशुद्ध मानिन्छ।
- पूजा Puja
- घरमा वा मन्दिरमा देवतालाई फूल, अक्षता, धूप र बत्ती चढाउने काम।
- बहाल Bahal
- बौद्ध चैत्य वरिपरि बनेको नेवारी चोक, प्रायः पुरानो विहार।
- आकाशदीप Akash deep
- पितृहरूको आत्मालाई बाटो देखाउन कात्तिकभरि बाँसको लिङ्गोमा अग्लोमा झुन्ड्याइने बत्ती।
- पात्रो Patro
- नेपाली पात्रो। नेपालमा विक्रम संवत् चल्छ, जुन पश्चिमी पात्रोभन्दा ५६–५७ वर्ष अगाडि छ। यो यात्रा २०८३ सालमा पर्छ।